Pakar undang-undang mengingatkan bahawa walaupun kritikan terhadap institusi diraja boleh membawa tindakan undang-undang, sempadan antara kritikan yang dibenarkan dan kenyataan berunsur hasutan tidak jelas dan bergantung kepada cara ia disampaikan.
Pandangan para peguam itu muncul susulan kenyataan terkini oleh Pemangku Sultan Johor, Tunku Ismail Sultan Ibrahim, yang mendakwa dirinya menjadi mangsa dalam skandal pemain “warisan” yang melanda Persatuan Bola Sepak Malaysia.
Awal bulan ini, Mahkamah Timbang Tara Sukan (CAS) mengekalkan keputusan FIFA bahawa tujuh pemain Harimau Malaya tetap dikenakan penggantungan selama 12 bulan kerana menggunakan dokumen kewarganegaraan palsu.
Susulan keputusan CAS itu, putera mahkota berkenaan menyeru agar ada pihak dalam FAM dipertanggungjawabkan, dengan menggesa badan bola sepak tempatan itu mengenal pasti individu yang menghantar dokumen tersebut.
Pada masa sama, Tunku Ismail mencadangkan supaya orang ramai menyamannya secara beramai-ramai berhubung dakwaan penglibatan peribadinya.
Selain menyalahkan isu itu kepada “orang dalam FAM”, putera mahkota tersebut juga mencabar para pengkritiknya supaya menamatkan “pengaruh dan kredibilitinya” dalam arena bola sepak selepas ada pihak mendakwa pemilik Johor Darul Ta'zim FC itu memainkan perananan dalam kontroversi berkenaan.
Kenyataan Tunku Ismail Sultan Ibrahim, yang juga dikenali sebagai TMJ, mencetuskan perdebatan hangat di dalam talian, terutamanya apabila pemangku Sultan Johor itu sebelum ini memainkan perananan dalam mengenal pasti pemain yang terlibat dan secara terbuka menggesa kerajaan memberikan kewarganegaraan kepada mereka.
‘Wacana politik secara hormat’
Ketika dihubungi, peguam Arjun Mohanakrishnan menjelaskan bahawa kebebasan bersuara merupakan hak yang dilindungi oleh Perlembagaan Persekutuan. Pada masa sama, undang-undang seperti Akta Hasutan 1948 turut memberikan ruang untuk “wacana politik secara hormat” mengenai — atau bahkan terhadap — institusi negara.
Merujuk Seksyen 3(2) Akta Hasutan, Arjun berkata perbuatan atau kenyataan yang bertujuan membetulkan “kesilapan atau kecacatan” dalam mana-mana kerajaan, atau menunjukkan bahawa seorang raja telah “disalah nasihatkan atau tersilap”, merupakan pengecualian yang dilindungi undang-undang kerana ia tidak dianggap sebagai hasutan.
Namun begitu, walaupun pengecualian tersebut diiktiraf, pengarah akademik Advance Tertiary College merangkap pensyarah kanan Daniel Abishegam mengingatkan bahawa takrifan luas mengenai apa yang dianggap sebagai hasutan masih kabur serta “terbuka kepada tafsiran dan manipulasi”.
Oleh itu, ruang tetap wujud untuk Akta Hasutan 1948, bersama undang-undang lain seperti Kanun Keseksaan dan Akta Komunikasi dan Multimedia 1998, digunakan dengan cara yang berbeza bergantung kepada bagaimana sesuatu kenyataan itu ditafsirkan.
“Seksyen 3(1)(a) Akta Hasutan menyatakan adalah satu kesalahan untuk ‘membawa kebencian atau penghinaan’ atau menimbulkan rasa tidak puas hati terhadap mana-mana raja atau kerajaan — masalahnya ialah, apa maksudnya itu? Ia sangat kabur dan tidak ditakrifkan dengan jelas.
“Tambahan pula, beberapa keputusan mahkamah sebelum ini mengesahkan bahawa niat tidak semestinya diambil kira dalam kes sebegini. Jika kata-kata itu dianggap berunsur hasutan, maka ia tetap menjadi kesalahan,” katanya kepada Malaysiakini.
Tiada garis sempadan yang objektif
Seorang lagi peguam, yang juga bekas timbalan pendakwa raya, Farhan Read, berpendapat bahawa kekaburan itu bukan sahaja wujud dalam tafsiran undang-undang, malah turut melibatkan tindakan penguatkuasaan.
“Apabila polis atau Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia datang mengetuk pintu dan pendakwa raya mendakwa anda di mahkamah, saya rasa tidak ada garis pemisah yang benar-benar objektif antara kritikan yang sah dan kenyataan berunsur hasutan, kerana keputusan itu dibuat atas arahan eksekutif,” katanya.
Peguam itu berkata walaupun mahkamah mungkin menetapkan had kebebasan bersuara yang dilindungi, batas tersebut masih tidak jelas.
“Pada asasnya, jika anda mengatakan sesuatu yang menyentuh perasaan institusi diraja, anda mungkin berakhir di mahkamah — sama ada ia kritikan yang sah atau tidak, itu terpulang kepada anda untuk membuktikannya di mahkamah,” tambahnya.
Mengulas siri hantaran Tunku Ismail Sultan Ibrahim terhadap pihak yang dianggap lawannya, Daniel berpendapat bahawa selagi mereka yang memberi respons kepada titah diraja itu mengekalkan komen yang “berdasarkan fakta dan bukti kukuh”, kemungkinan dikenakan tindakan undang-undang boleh dielakkan.
“Namun, risiko kenyataan tersebut ditafsirkan sebaliknya sentiasa ada.
“Masalahnya timbul apabila putera mahkota Johor secara terbuka meminta orang ramai untuk ‘menamatkan pengaruhnya’. Saya berharap orang ramai sedar tentang undang-undang dan menahan diri dalam memberikan komen,” katanya.
Dia turut menegaskan bahawa walaupun banyak undang-undang diwujudkan untuk melindungi institusi diraja, raja-raja sepatutnya kekal berkecuali dan mengelakkan pertikaian terbuka bagi menjaga martabat institusi tersebut.
“Ini mungkin kelihatan tidak adil kepada para raja, tetapi ia demi kebaikan yang lebih besar,” tegasnya.
