ULASAN | Saya telah menjelajah kawasan parlimen Muar, Pagoh, Segamat, Sekijang, Labis, Kluang, dan Mersing selama 10 hari yang lalu untuk membuat liputan Pilihan Raya Negeri (PRN) Johor.
Di sebalik drama dan kekecohan politik yang biasa, ada perkara lain yang menarik perhatian saya: kewujudan naratif "Bangsa Johor" yang sangat menebal.
Sepanjang perjalanan saya dari Muar ke Mersing, saya menemui tiga kejanggalan visual yang konsisten, yang menggambarkan betapa berbezanya landskap politik dan budaya di Johor.
Di hampir semua bangunan rasmi kerajaan negeri, Jalur Gemilang seolah-olah telah "hilang". Apa yang berkibar megah ditiup angin adalah bendera negeri Johor.
Di premis kerajaan persekutuan pula, seperti balai polis dan Jabatan Pendaftaran Negara, Jalur Gemilang ada dikibarkan, tetapi ia tidak diletakkan di bahagian tengah.
Mengikut amalan protokol tempatan, bendera Johor menduduki kedudukan utama (tengah), Jalur Gemilang di sebelah kiri, dan bendera daerah masing-masing diletakkan di sebelah kanan.
Ya, Johor mempunyai bendera khusus untuk setiap daerahnya.
Pekeliling kerajaan negeri
Protokol ini sebenarnya ditetapkan di bawah Pekeliling Am Kerajaan Johor Bil. 2 Tahun 2018, bertajuk "Protokol Bendera Johor dan Bendera Daerah-Daerah Johor".
Pekeliling tersebut ditandatangani oleh Setiausaha Kerajaan Negeri Johor, Azmi Rohani, pada 28 Februari 2018.
Pekeliling itu seterusnya menyatakan bahawa susunan keutamaan bagi bendera daerah adalah berdasarkan Enakmen Lambang dan Bendera Negeri 1921 — bermula dengan Johor Bahru, diikuti oleh Muar, Batu Pahat, Segamat, Kluang, Pontian, Kota Tinggi, Mersing, Tangkak, dan Kulai.
Penciptaan bendera-bendera daerah ini telah mendapat perkenan Sultan Johor pada 23 Mac 2015, dan diwartakan bagi memastikan keseragaman.
Pekeliling tersebut membuat spesifikasi berikut: bagi bangunan kerajaan negeri atau persekutuan yang mempunyai tiga tiang bendera, bendera negeri Johor mesti menduduki kedudukan tengah, bendera daerah diletakkan di sebelah kanan, dan Jalur Gemilang diletakkan di sebelah kiri.
Bagi bangunan persekutuan yang hanya mempunyai dua tiang bendera, Jalur Gemilang mesti dikibarkan di sebelah kiri, manakala bendera negeri Johor diletakkan di sebelah kanan.
Bercanggah dengan peraturan persekutuan?
Walau bagaimanapun, pekeliling negeri ini dilihat bercanggah dengan Pekeliling Am Jabatan Perdana Menteri Bil. 3 Tahun 1994 bertajuk "Pengibaran Jalur Gemilang Di Bangunan-Bangunan Persekutuan Seluruh Negara".
Di bawah pekeliling ini, jabatan-jabatan kerajaan persekutuan dikehendaki memberi keutamaan tertinggi kepada Jalur Gemilang berbanding bendera negeri dan institusi pada hari-hari biasa — serta semasa sambutan rasmi persekutuan.
Ia menyatakan bahawa di bawah susunan dua bendera, Jalur Gemilang mesti dipamerkan di sebelah kanan, manakala bendera negeri di sebelah kiri.
Untuk susunan tiga bendera pula, Jalur Gemilang mesti diletakkan di bahagian tengah.
Bagaimanapun, bendera negeri boleh diberi keutamaan berbanding Jalur Gemilang dengan diletakkan di tengah-tengah semasa sambutan rasmi peringkat negeri.
Apabila saya bercakap dengan sekurang-kurangnya dua bekas ahli majlis tempatan di Johor, mereka memaklumkan saya bahawa sememangnya tiada bendera Jalur Gemilang dikibarkan di premis kerajaan negeri, dan bendera Johor mesti mengambil kedudukan tengah di bangunan-bangunan lain.
Menariknya, mereka turut berkongsi satu lagi maklumat unik. Menurut mereka, sub-topik khas "Kenali Bangsa Johor" diajar seminggu sekali walaupun semasa bulan Merdeka, Jalur Gemilang dinaikkan di bawah syarat ketat seperti tidak boleh lebih tinggi daripada bendera negeri.
Potret PM yang hilang
Sepanjang tugasan ini, saya telah menginap di lapan hotel berbeza dari Segamat hingga ke Mersing. Tiada satu pun daripada hotel tersebut yang mempamerkan gambar perdana menteri di lobi mereka.
Satu-satunya gambar rasmi yang ada ialah gambar Yang di-Pertuan Agong, Sultan Ibrahim Sultan Iskandar, dan Pemangku Raja Johor, Tunku Ismail Sultan Ibrahim.
Selain itu, semasa menghadiri pelancaran jentera BN di kawasan parlimen Sekijang, dan kemudiannya program DAP (Rocket Run), kedua-dua pihak mematuhi protokol yang sama — di mana lagu negeri Johor (lagu Bangsa Johor) dimainkan terlebih dahulu sebelum lagu Negaraku.
Di Johor, semua program rasmi bermula dengan lagu Bangsa Johor, diikuti oleh lagu Negaraku.
Sekolah projek rintis
Daripada yang saya fahami, ia juga didakwa telah diperkenalkan ke dalam sistem pendidikan formal melalui Sekolah Rintis Bangsa Johor (SRBJ) — sebuah inisiatif transformasi pendidikan yang diinspirasikan oleh istana Johor.
Fasa rintis ini melibatkan empat buah sekolah di Pasir Gudang dan Johor Bahru (melibatkan 2,574 murid dan 212 pendidik).
Walaupun kurikulumnya sangat progresif, seperti tumpuan kepada pembelajaran digital, penguasaan bahasa Inggeris, serta sains, teknologi, kejuruteraan, dan matematik (Stem) — ia tetap menimbulkan persoalan di peringkat akar umbi.
Menurut seorang pegawai pendidikan negeri yang enggan dikenali, terdapat sub-topik khas "Kenali Bangsa Johor" diajar seminggu sekali.
Pegawai itu menjelaskan bahawa ia masih belum dilaksanakan di daerah-daerah lain seperti Muar dan kekal terhad di empat buah sekolah tersebut sahaja.
Kesan positif dan negatif
Di satu sudut, naratif ini mewakili rasa bangga terhadap wilayah (wilayahisme) yang positif.
Pengukuhan identiti Bangsa Johor terbukti mampu menyatukan rakyat negeri itu tanpa mengira kaum — satu formula perpaduan yang mungkin dicemburui oleh negeri-negeri lain yang masih bergelut dengan polarisasi kaum.
Namun di satu sudut yang lain, wujud kebimbangan bahawa meletakkan identiti negeri mendahului identiti nasional akan membina sebuah tembok halimunan.
Terdapat risiko bahawa generasi masa depan Johor akan melihat diri mereka sebagai "orang Johor yang kebetulan menetap di Malaysia" dan bukannya "rakyat Malaysia yang berasal dari Johor".
Johor adalah sebuah negeri yang hebat dan dinamik dengan visi masa depan yang jelas. Bagaimanapun, usaha untuk memartabatkan identiti tempatan tidak seharusnya membawa kepada perpecahan yang tidak kelihatan.
Kerana pada akhirnya, kekuatan Johor tetap terletak di dalam sebuah negara yang bernama Malaysia.
B NANTHA KUMAR ialah wartawan Malaysiakini.
Tulisan ini tidak semestinya mencerminkan pendirian Malaysiakini.
